Hoogsensitiviteit: wat het is (en wat niet)?

Ongeveer 20% van de mensen is hoogsensitief: een aangeboren neurobiologische gevoeligheid van het brein en het zenuwstelsel. Dat zijn in Nederland al zo’n 3,5 miljoen mensen! Het is mij opgevallen dat er veel misverstanden bestaan over wat hoogsensitiviteit precies is, maar ook over wat het níét is. In deze blog geef ik daarom een overzicht van beide kanten. Benieuwd? Lees dan gauw verder!

Wat is hoogsensitiviteit?

Hoogsensitieve personen (HSP’s) hebben een sensitiever brein en zenuwstelsel. Ze pikken meer – en subtielere – prikkels op dan gemiddeld, zowel uit hun omgeving als van binnenuit. Daarnaast zijn bepaalde hersengebieden actiever en werken verschillende hersengebieden op een complexe manier samen. Hierdoor worden prikkels diepgaander en grondiger verwerkt, en daardoor ook intenser ervaren. Hoogsensitiviteit draait dus om een unieke manier van informatieverwerking.

Die diepere verwerking brengt een aantal kenmerkende eigenschappen met zich mee. HSP’s leggen gemakkelijk verbanden tussen informatie, hebben vaak een goed overzicht op het grotere geheel en zijn sterk sociaal afgestemd. Ze voelen zich van nature betrokken bij het welzijn van anderen en beschikken over een krachtig empathisch vermogen. Daarnaast hebben veel HSP’s een sterke intuïtie, een diep rechtvaardigheidsgevoel en een rijke innerlijke belevingswereld die hen reflectief en zelfbewust maakt.

Hoogsensitiviteit is dus geen diagnose of stoornis, maar een normaal en waardevol onderdeel van menselijke diversiteit. 

Voor hoogsensitieve mensen speelt de omgeving een doorslaggevende rol. In een omgeving die aansluit bij hun behoeften kan deze gevoeligheid uitgroeien tot prachtige kwaliteiten, zoals diep inzicht, wijsheid en creativiteit. In zo’n veilige, steunende context bloeien HSP’s op en komt hun diepere waarneming tot hun recht. In een onveilige of veeleisende omgeving kan dezelfde gevoeligheid echter sneller leiden tot valkuilen zoals overprikkeling, stress en onzekerheid. Niet omdat HSP’s ‘zwakker’ zouden zijn, maar omdat een sensitief zenuwstelsel sterker reageert op disharmonie, druk en gebrek aan afstemming.

Wat is hoogsensitiviteit niet?

Overprikkeling

Hoogsensitiviteit staat niet gelijk aan overprikkeling of gevoeligheid voor overprikkeling, al worden deze twee begrippen vaak door elkaar gehaald. Overprikkeling is een tijdelijke toestand van stress die ontstaat wanneer er te veel prikkels binnenkomen zonder voldoende hersteltijd. Dit kan leiden tot klachten zoals prikkelbaarheid, emotionele uitbarstingen, angst en vermoeidheid. Iedereen kan overprikkeld raken, ook mensen die niet hoogsensitief zijn. Omdat HSP’s van nature meer prikkels verwerken, hebben zij echter wel een grotere kans om sneller en vaker overprikkeld te raken.

De kern van hoogsensitiviteit ligt in de diepgaande verwerking van informatie, niet in verhoogde prikkelgevoeligheid alleen. Als iemand wél gevoelig is voor overprikkeling, maar geen kenmerken vertoont van een hoogsensitieve informatieverwerking, is diegene mogelijk niet hoogsensitief. De prikkelgevoeligheid kan dan een andere oorzaak hebben, zoals chronische stress, trauma, autisme, ADHD of burn-out.

Wil je ontdekken of je hoogsensitief bent? Doe de zelftest hier!

Angststoornis

HSP’s kunnen meer angst ervaren bij overprikkeling of wanneer een situatie onveilig voelt, maar dat betekent niet dat er sprake is van een angststoornis. Een sensitief zenuwstelsel reageert nu eenmaal sneller op prikkels en spanningen, waardoor angst vaak een logische reactie is op een teveel aan prikkels of een gebrek aan afstemming in de omgeving. Angst kan ook ontstaan door eerdere ervaringen met onveiligheid in vergelijkbare situaties, bijvoorbeeld wanneer je in het verleden niet serieus werd genomen in wat je voelde, waardoor je nu sneller spanning ervaart in situaties die hierop lijken. Deze angst is dus meestal tijdelijk en situatiegebonden. Een angststoornis kenmerkt zich juist door een langdurig patroon van angst en vermijding dat losstaat van de concrete situatie. Angst bij HSP’s zegt daarom vaak vooral iets over hun gevoeligheid en de omstandigheden waarin ze zich bevinden, en niet over een angststoornis.

Over-emotionaliteit

Hoogsensitiviteit gaat over diepte, niet over “overdreven emotioneel zijn”. HSP’s voelen emoties diep, genuanceerd en door meerdere lagen heen, wat juist een vorm van emotionele intelligentie is. Intense emoties bij HSP’s ontstaan vaak doordat ze hun binnenwereld grondig verwerken, sterk empathisch afstemmen op de omgeving en subtieler dan gemiddeld signalen van onveiligheid oppikken. Hierdoor reageert een hoogsensitief persoon niet ‘overdrevener’ dan anderen, maar simpelweg dieper op wat er gebeurt. Wat bij iemand anders misschien één prikkel is, wordt door een HSP ervaren als een hele laag aan signalen – emoties, sfeer, intenties en ondertonen – en op al die lagen reageert het systeem mee. Het is dus geen “heftigheid”, maar een natuurlijke reactie op een rijkere stroom aan indrukken.

Trauma-reactie

Het is een misverstand dat verhoogde sensitiviteit uitsluitend zou ontstaan vanuit trauma; hoogsensitiviteit is immers een aangeboren en normale vorm van neurodiversiteit. De nuance zit in het én-én verhaal. Trauma kan een niet-hoogsensitief persoon wél sensitiever maken – bijvoorbeeld door verhoogde waakzaamheid, hyperalertheid, snel overweldigd raken en sterke afstemming op anderen. Maar dit zijn stress- en beschermingsreacties, geen HSP-kenmerken. Deze verhoogde sensitiviteit lijkt soms op hoogsensitiviteit, maar onder de oppervlakte werkt het brein heel anders. Een niet-HSP kan door trauma gevoeliger worden, maar ontwikkelt daarmee geen hoogsensitieve informatieverwerking – alleen een gevoeliger stress- en alarmsysteem. Trauma maakt je dus niet hoogsensitief, maar mogelijk wel sensitiever.

Tegelijkertijd kan iemand ook hoogsensitief geboren zijn en daarbovenop trauma meemaken. Wanneer een hoogsensitief persoon traumatische ervaringen oploopt, reageert het sensitieve zenuwstelsel doorgaans sterker. Daardoor kan trauma bij HSP’s sneller leiden tot klachten zoals afwijzingsgevoeligheid en sneller in freeze-, fawn- of pleasen-reacties schieten. Hierdoor kan een al hoogsensitief persoon dus nóg sensitiever worden. Er is sprake van een complex samenspel tussen aangeboren sensitiviteit en levenservaringen, maar hoogsensitiviteit – als vorm van neurodiversiteit – ontstaat dus niet door trauma.

Burn-out

Burn-out ontstaat door langdurige ontregeling van het stresssysteem, meestal doordat iemand structureel meer geeft dan er wordt hersteld. Dit kan gebeuren bij iedereen, maar hoogsensitieve personen lopen hier sneller risico op. Niet omdat HSP’s kwetsbaarder zijn, maar omdat hun zenuwstelsel sterker reageert op druk, verwachtingen en subtiele signalen uit de omgeving. Wanneer een HSP jarenlang zijn/haar grenzen negeert, zichzelf wegcijfert of in een omgeving leeft die te veel vraagt – zoals een veeleisende baan of een sfeer waarin ze zich niet veilig of gezien voelen – raken lichaam en geest sneller uitgeput.

Burn-out is echter geen kenmerk van hoogsensitiviteit en het betekent ook zeker niet dat iemand “niet tegen stress kan”. Burn-out ontstaat door omstandigheden die te lang niet aansluiten op iemands behoeften. Bij HSP’s gebeurt dit alleen eerder omdat ze veel signalen oppikken, diepgaand verwerken en vaak geneigd zijn om loyaal, verantwoordelijk en empathisch te blijven handelen, zelfs wanneer dat ten koste gaat van henzelf.

(H)erkenning

Mijn ervaring is dat het (h)erkennen van hoogsensitiviteit vaak veel rust en begrip brengt. Begrip dat in onze samenleving nog regelmatig ontbreekt. HSP’s worden in het onderwijs, de reguliere zorg, binnen families en op het werk nog vaak verkeerd begrepen. Hierdoor lopen veel hoogsensitieve mensen (micro)trauma op, wat kan bijdragen aan overprikkelingsklachten, stress en een negatief zelfbeeld. Juist daarom zie ik hoogsensitiviteit graag als een begrip dat je helpt jezelf beter te begrijpen, je behoeften te herkennen en de erkenning te geven die je verdient – en niet als een rigide of beperkend label. Daarbij is het belangrijk om te onthouden dat iedere HSP uniek is. Hoogsensitiviteit is slechts één van de vele eigenschappen die jou vormen, en al deze eigenschappen staan voortdurend met elkaar in interactie.

Reiki / energetische heling bij Nore Holistic

In mijn praktijk aan huis bied ik Reiki / energetische helingssessies aan. Ik werk intuïtief en afgestemd, met Reiki als basis, en is er ruimte voor de persoonlijke thema’s die je zelf mag inbrengen. Door mijn specialisatie in hoogsensitiviteit kan ik de behandeling extra zorgvuldig afstemmen op de gevoeligheid en behoeften van HSP’s.

Ben je nieuwsgierig wat een Reiki / energetische behandeling voor jou kan betekenen? Hier vind je meer informatie en via de boekingstool kun je eenvoudig een sessie inplannen. Je bent van harte welkom.

Liefs, Nore